UYKU APNESİNE DİŞ HEKİMLİĞİ MESLEĞİ DOKUNUŞU

Horlamanın kendisi her ne kadar gürültülü olsa da, yıkıcı etkisi yıllar içinde sessizce ilerliyor ve sağlıklı yaşlanma hakkımızı adeta elimizden alıyor. Türk Uyku Tıbbı Derneği verilerine göre, toplumumuzda her iki kişiden biri uyku bozukluklarından şikayetçi. Ben de kendi klinik pratiğimde; basit bir porselen köprü provası sırasında, dişte ufak bir düzeltme yapmak için yanlarından ayrıldığım o 30 saniyelik kısacık aralarda bile hemen uykuya dalan hastalarımı gördükçe, bu sorunun toplumda aslında ne kadar yaygın olduğunu çok daha net fark ediyorum.

Uyku Apnesi ve Mandibular İlerletme Cihazları (MAD)

Öncelikle, konuya yabancı olan okurlarımız için horlama ve uyku apnesi kavramlarını netleştirmekte fayda var. Horlama, nefes alıp verdiğimiz hava yolunun daralmasıdır; uyku apnesi ise bu yolun tamamen tıkanması ve solunumun durmasıdır.  Solunum durduğunda, beyin kısa süre içinde boğulma tehlikesini algılar ve kişi adeta sıçrayarak uyanır; ardından nefes alışverişi yeniden başlar. Gece boyunca defalarca tekrarlanan bu döngüde, bir uyku bütünlüğünden bahsedemeyiz. Durumun ciddiyetini size şöyle özetleyeyim: Yarattığı bu ağır uykusuzluk tablosu nedeniyle, belirli bir şiddetin üzerinde olan ve tedavi edilmeyen uyku apnesi hastalarına araç kullanma ehliyeti dahi verilmez. İşin bir diğer yüzü ise vücudumuzun içindedir; hem horlamada hem de uyku apnesinde vücut ihtiyacı olan oksijeni yeterince alamadığı için içeride sinsi bir tahribat başlar. Oksijensizliğin ürettiği serbest radikaller sonucunda; yıllarca sessizce ilerleyen (mikrobik olmayan) kronik bir iltihaplanma, iç organ hasarı ve hücresel bazda bitmek bilmeyen bir stres durumu ortaya çıkar.

Diş Hekimleri Uyku Hastalıklarının Neresinde?

Horlama şikayetlerinde ve uyku apnesi tedavisinde diş hekimlerinin ne kadar kilit bir role sahip olduğu ise toplumda farkındalık kazandırılması gereken bir durumdur. Diş hekimleri, horlama şikayeti olan hemen tüm hastaları kişiye özel tasarlanan bir ağız içi aparey ile tedavi edebilir. Horlamanın bir ileri aşaması olan uyku apnesinde ise; uyku laboratuvarından alınan raporlar incelenerek, hafif ve orta şiddetteki uyku apnesi hastaları yine diş hekimleri tarafından üretilen bu özel apareylerle başarıyla tedavi edilebilir. Eğer raporda apne şiddetinin yüksek olduğu belirtilmişse, bu noktada birincil tedavi çoğunlukla diş hekimliği uygulamaları değil, CPAP adı verilen cihazlardır.  Bu sistem, bir kompresörün ürettiği devamlı havayı bir hortum yardımıyla gece boyunca yüze sıkıca oturan bir maskeye ileterek çalışır. Ancak uyku apnesi şiddetli olmasına rağmen kişi bu CPAP maskesini tolere edemiyor veya kullanamıyorsa, elindeki uyku raporuyla bir diş hekimine başvurabilir. Bu durumda; kandaki oksijen satürasyonu ve AHI (Apne-Hipopne İndeksi) gibi klinik veriler hekim tarafından detaylıca incelenir ve hastaya bir ağız içi apareyin uygulanıp uygulanamayacağına karar verilir.

Ağız apareyi, en genel tabirle boksörlerin maç esnasında taktığı dişliklere benzer. Alt ve üst çene dişlerine aynı anda tutunarak alt çeneyi uyku boyunca bir miktar önde konumlandırır. Alt çenenin bu şekilde önde tutulmasıyla hava yolu açılır ve vücut gece boyu kesintisiz oksijenlenir. İşte buradaki en kritik nokta, alt çenenin tam olarak ne kadar öne alınacağı ve ağız açıklığının kaç milimetre olması gerektiğidir. Çünkü sadece basit bir horlama şikayetiyle başvuran hasta ile orta şiddette uyku apnesi tanısı almış bir hastaya birebir aynı ağız apareyi uygulanamaz. Mutlaka uyku laboratuvarından alınan rapordaki değerler ışığında, tamamen bireye özel bir tedavi planlanmalıdır. Tam bu aşamada; diş hekiminin uyku hastalıkları alanındaki güncel bilgisi ve klinik deneyimi devreye girmeli, hastaya özgü o hassas parametreler doğrultusunda en doğru aparey tasarımına karar verilmelidir.

Multidisipliner Yaklaşımın Önemi

Diş hekimleri tarafından uygulanan mandibular ilerletme apareyleri (horlama apareyleri), modern uyku tıbbındaki yerini 1980'lerde almıştır. Diş hekimliğine dijital sistemlerin entegre olmasıyla birlikte, bu apareylerin üretiminin hem daha hızlı hem de çok daha hassas olabileceği düşüncesinden yola çıktık. Bu doğrultuda, görev yerim olan Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Protetik Diş Tedavisi Kürsüsü'nde yürüttüğümüz çalışmalarla, bu özel apareyleri akademik literatüre tam uygun şekilde ve 3 boyutlu yazıcı teknolojisiyle ürettik. Süreç hastalarımız için de oldukça konforlu işliyor: Diş ölçülerini ağız içi kameralarla alıyor, çenenin pozisyonunu bireye özel tedavi ihtiyacına göre sabitleyerek yine dijital olarak kaydediyoruz.  Ardından, diş teknisyenimizin bilgisayar ekranındaki maharetli dijital tasarımları sonrasında, 3 boyutlu yazıcılarımız bu apareyi milimetrik bir hassasiyetle üretiyor.  Ölçülerin kameralarla alınması ve 3 boyutlu yazıcının sunduğu bu kusursuz üretim hassasiyeti sayesinde, hastalarımız apareylerini ilk günden itibaren hiç yadırgamadan kullanabiliyor. Nitekim bize de uykularını çok iyi aldıklarına ve güne enerjik başladıklarına dair harika geri dönüşler yapıyorlar.

Akdeniz Bölgesi'nde yaşayan ve görev yapan bir akademisyen diş hekimi olarak günlük hayatta sıkça gözlem yapıyorum; esnaf ziyaretlerimde dükkan önü taburesinde otururken ya da berber sırası beklerken aniden uyuklayan kişileri gördükçe ve gıdı bölgesinde yağlanma olan kilolu bireylerin o hırıltılı soluk alıp verişlerini duydukça, yaşam kalitesini böylesine düşüren bu 'sessiz' hastalığın tedavisinin toplumda çok daha yaygın ve bilinir olması gerektiğine inanıyorum. Ve bir prostodonti uzmanı ve akademisyen olarak, klinik tecrübelerim ve güncel literatür ışığında, CPAP uyumu düşük olan hastalar için mandibular ilerletme cihazlarının yaşam kalitesini ciddi oranda artırdığını gözlemliyorum.

Sizin için hangi tedavi yönteminin daha uygun olduğunu belirlemek adına hazırladığım [Uyku Apnesi Anamnez Formu]'nu doldurarak ilk adımı atabilirsiniz.

Yazar Hakkında:

Doç. Dr. Melih ÜLGEY

MAKÜ Diş Hekimliği Uygulama ve Araştırma Merkezi Hastanesi Başhekimi ve

MAKÜ Diş Hekimliği Fakültesi Protetik Diş Tedavisi Anabilim Dalı Öğretim Üyesi